Voorbereiding Romereis - Cultuuropdracht Iconografie

 

http://www.adhereijgers.nl/RomeinseKunstAlsVertelling/bannerromkav.jpg

 

Je kunt kunst op verschillende manieren bekijken: je kunt onder de indruk raken van de proporties van gebouwen, van de verfijning van een beeldhouwwerk of van de kleurenpracht van een schilderij. In Rome kan dit allemaal volop: het is vele eeuwen het artistieke centrum van de wereld geweest, waar topkunstenaars de richting van de kunstgeschiedenis veranderden.

Maar je kunt kunst ook inhoudelijk bekijken. Veel kunstwerken hebben een onderwerp, een thema en zelfs een boodschap aan de kijker. Wat oudere kunst gaat vaak over uit mythologische en historische verhalen uit de oudheid, uit de Bijbel en uit de geschiedenis van het Christendom. Die verhalen hebben de meeste bezoekers van Rome niet meer paraat. Bovendien hebben ze weinig voeling meer met de manier waarop in het verleden complexe gedachten door middel van symbolen in een allegorisch beeld werden omgezet. Dat is jammer, want kunst kijken wordt pas compleet als je ook weet wat je ziet.

 

Iconografie

Bij deze praktische opdracht ga je vooral kijken naar de iconografie van kunstwerken in Rome. Dat wil zeggen dat je de kunstwerken van hun inhoudelijke kant bekijkt: wat stelt het voor, wat wil het zeggen? Iconografie komt uit het Grieks: eikoon = beeld, grafein = (be)schrijven. Het is de verzamelnaam voor beelden, verhalen en symbolen die in kunstwerken voorkomen, maar ook de naam van de wetenschap die daarnaar studie verricht.

 

Kunstenaar en opdrachtgever

Je zult merken dat de kunstenaar daarbij niet zo’n grote rol speelt. Het hangt van de kunstenaar af hoe (mooi) een kunstwerk eruit ziet en in hoeverre het kunstwerk het beoogde effect heeft. In het verleden was het meestal de opdrachtgever (en betaler) die bepaalde waar het kunstwerk over ging. Daarom zegt het thema van een kunstwerk veel over wat de opdrachtgever in zijn persoonlijke of beroepsleven belangrijk vond. Vaak is er ook een duidelijk verband tussen kunstwerk en de plaats waar het te zien is (of te zien moest zijn). Tegenwoordig zijn dat soort verbanden er vaak niet meer: kunstenaars maken wat er in hen opkomt; hun schilderijen hangen in de musea, galerieën of huiskamers van degenen die ze toevallig het geld waard vonden.

 

Opdracht

Je gaat je in groepjes van 2 verdiepen in de iconografie van een monument in Rome. Het gaat steeds om monumenten waar een uitgebreid verhaal achter zit. Verderop vind je een lijst met monumenten waaruit je kunt kiezen. Je moet het werk (groten)deels in DC-tijd doen. Besteed die uren dan ook goed!

Met behulp van de geadviseerde literatuur bestudeer je het monument, met name de iconografie ervan. Door middel van een analyse van minimaal tien elementen van het kunstwerk probeer je de (of een) boodschap te reconstrueren die de opdrachtgever en de kunstenaar op de kijker over wilden brengen. Je mag naast de geadviseerde literatuur andere bronnen (op internet) zoeken, maar dat hoeft niet. 

Let op: deze opdracht staat ook op internet (adhereijgers.nl), maar daar staat grotendeels hetzelfde als in de versie die je nu in handen hebt. Het heeft in ieder geval geen zin om deze te raadplegen.

 


 

Inhoudsopgave

Je presentatie bevat uiteindelijk de volgende onderdelen; deze onderdelen zijn verplicht en moeten duidelijk herkenbaar zijn in de presentatie. Het gewicht van ieder onderdeel wordt duidelijk in het beoordelingsformulier verderop.

1.      Een korte kunsthistorische schets: wie heeft het kunstwerk gemaakt, wanneer, met welke techniek? Als je het leuk vind kun je ook kort ingaan op de betreffende kunststroming.

2.      Een beeld van de opdrachtgever: wie was het, wat was zijn functie, wat vond hij belangrijk in zijn werk/leven? Je kunt ook nader ingaan op de tijd waarin het kunstwerk tot stand is gekomen: hoe zat de maatschappij toen in elkaar, wat vond men belangrijk? Was er een speciale aanleiding om het kunstwerk te maken?

3.      De plaats van het kunstwerk: stond/staat het op een belangrijke of symbolische plek? Heeft de ruimte waarin het zich bevindt een bepaalde functie die wellicht samenhangt met de iconografie/boodschap?

4.      De iconografie van het kunstwerk: beschrijf in zijn algemeenheid wat er is afgebeeld, maar licht er vooral tien iconografische elementen (genummerd en niet meer en niet minder) uit die je nader beschrijft. Dit kunnen personen, (stukjes van) verhalen of symbolische voorstellingen zijn. Zorg ervoor dat je de elementen zo kiest dat de hoofdzaken van het monument in ieder geval naar voren komen, in een begrijpelijke volgorde. Voor een minder belangrijk maar interessant of grappig detail mag je ook wat plaats reserveren. De omvang van de elementen kan sterk verschillen. Soms is er zoveel te zien op een kunstwerk, dat je grote stukken globaal moet behandelen. Anderzijds kan één klein details de boodschap van een kunstwerk totaal veranderen. Baseer je zoveel mogelijk op de aangeboden literatuur, maar aarzel niet om een eigen theorie op te werpen als die een beetje verdedigbaar is (Zet er wel even bij dat je hem zelf bedacht hebt).

5.      De boodschap van het monument, zo mogelijk in de vorm van een uitspraak van de opdrachtgever, bijvoorbeeld de Italiaanse regering van Mussolini, die met de gebouwen rond het Mausoleum van Augustus misschien wilde zeggen:  'Ik, jullie nieuwe keizer Constantijn, heb jullie in een heftig gevecht verlost van de tiran Maxentius. We vieren dit met geschenken voor jullie. Ik beloof dat ik net zo succesvol, gul, motiverend, dapper, stoer, godvrezend en genadig zal zijn als mijn illustere voorgangers.'. Zorg dat deze conclusie duidelijk voortvloeit uit je beschrijvingen. Geef zo nodig extra toelichting.

6.      Je mening over het monument: wat vind je van het kunstwerk? Kun je je vinden in de boodschap?

7.      Opgave van gebruikte bronnen. Hier hoef je in de presentatie verder niet bij stil te staan, maar het is voor de beoordeling belangrijk welke van de aanbevolen bronnen je hebt gebruikt en of je nog zinnige nieuwe bronnen hebt gebruikt (Nogmaals: het is geen minpunt punt als je dat laatste niet doet).

 

Presentatievorm

Je presenteert een kwartier tot een half uur aan de hand van een reeks plaatjes / teksten in powerpoint / keynote / prezi.

Ga er bij het (be)schrijven van uit dat de lezer geen enkele voorkennis heeft en dus geen rare gedachtesprongen kan maken. Gebruik je eigen woorden. Plagiaat levert (indien opgemerkt) minpunten op. Als je een stuk tekst letterlijk wilt citeren, moet duidelijk zijn dat een citaat volgt en waar het vandaan komt. Voor citeren komen vooral oudere bronnen in aanmerking, bijv. fragmenten van klassieke schrijvers of bijbelteksten.

Om verzekerd te zijn van de volle aandacht van de klas, worden de laatste punten van deze opdracht verdiend tijdens en na het volgen van elkaars presentaties: vragen stellen na een presentatie levert punten op, een quiz na afloop van alle presentaties ook: zie scoreformulier verderop.

 

Huishoudelijk

 

Veel plezier met de opdracht!

 

Presentaties ter introductie van de opdracht

Als een docent een presentatie ter introductie van de opdracht, stuur dan gerust een e-mail naar . Er zijn voorbeeldpresentaties over de Boog van Constantijn en over Piazza Augusto Imperatore (beide onderwerpen wat te ingewikkeld om door leerlingen zelf uit te laten zoeken).

 

Lijst van onderwerpen met literatuur. [boeken zijn bij elkaar te vinden in de mediatheek]

 

Algemene gidsen over Rome

·        B.Hintzen-Bohlen: Rome, kunst en architectuur (2001) [boek]

·        L.Verhuycks: SPQR, anekdotische reisgids voor Rome (2001) [boek]

 

http://www.adhereijgers.nl/RomeinseKunstAlsVertelling/primaporta.JPG

 

ONDERWERP: Augustus van Primaporta

Er is opvallend veel te vertellen over dit ene beeldhouwwerk!

·        http://web.mit.edu/21h.402/www/primaporta/  (EN)

·        http://en.wikipedia.org/wiki/Augustus_of_Prima_Porta (EN)

·        N.H.Ramage & A.Ramage: Romeinse kunst van Romulus tot Constantijn (1999) [boek]

 

http://www.adhereijgers.nl/RomeinseKunstAlsVertelling/arapacis.JPG

 

ONDERWERP: Ara Pacis Augustae

·        N.H.Ramage & A.Ramage: Romeinse kunst van Romulus tot Constantijn (1999) [boek]

·        http://www.apriana.nl/situsclassicus/KCV/Provoost.pdf (NE)

·        https://en.wikipedia.org/wiki/Ara_Pacis  (de Nederlandse Wikipedia is lang zo goed niet)

 

http://www.adhereijgers.nl/RomeinseKunstAlsVertelling/naamloos.JPG

 

ONDERWERP: Boog van Titus op Forum Romanum

Dit is geen groot of lastig onderwerp. Daarom is, ten behoeve van de moeilijkheidsgraad, het gebruik van Flavius Josephus (p.490 e.v.) verplicht.

·        http://www.bluffton.edu/~sullivanm/titus/titus.html (EN)

·        http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Gazetteer/Places/Europe/Italy/Lazio/Roma/Rome/_Texts/PLATOP*/Arcus_Titi.html (EN)

·        N.H.Ramage & A.Ramage: Romeinse kunst van Romulus tot Constantijn (1999) [boek]

·        https://romenieuws.wordpress.com/2015/02/05/de-triomfboog-van-keizer-titus/

·        Flavius Josephus: De Joodse Oorlog (& Uit mijn leven), vertaald door F.J.A.M.Meijer & M.A.Wes (1992) [boek]

 

http://www.adhereijgers.nl/RomeinseKunstAlsVertelling/constantijn.JPG

 

ONDERWERP: Zaal van Constantijn (Stanze van Rafael in Vaticaan)

Probeer een totaalboodschap uit de gehele zaal te halen, inclusief plafondschilderingen.

·        C.Fisser: Rome leven met het verleden (2002) p.45-58 [boek]

·        http://en.wikipedia.org/wiki/Raphael_Rooms Zoek de juiste kamer en klik zo nodig door (EN)

·        http://mv.vatican.va/3_EN/pages/SDR/SDR_01_SalaCost.html

 

ONDERWERP: Mozaïeken op triomfboog en absis in basiliek S.(=Santa) Maria Maggiore

Let op: in de S.Maria Maggiore zitten in het schip (d.w.z. meer vooraan in de kerk) ook veel kleine mozaïeken. Die hoef je niet te behandelen. Let op bij eventueel surfen: er zijn meer kerken in Italië die S.Maria Maggiore heten. Om de plaatjes op eigen kracht te kunnen ‘lezen’ zul je eerst een beeld moeten hebben van de kinderjaren van Jezus en de rol van Maria daarin (Dat zijn in totaal maar een paar bladzijden in het Nieuwe Testament: https://bijbel.eo.nl/ )

 

·        C.Fisser: Rome leven met het verleden (2002) p.59-70 [boek]

·        http://www.sacred-destinations.com/italy/rome-st-mary-major.htm  (EN)

·        http://www.on-stein.nl/homepage/index.php?option=com_content&task=view&id=22&Itemid=40  (NL) nr.55-61 zijn goede detailfoto’s van triomfboog

·        http://www.vatican.va/various/basiliche/sm_maggiore/index_en.html   (EN)

·        http://www.paradoxplace.com/Perspectives/Rome%20&%20Central%20Italy/Rome/Rome_Churches/Santa_Maria_Maggiore/Santa_Maria_Maggiore_Triumphal_Arch/Santa_Maria_Maggiore_Mosaics_T.htm

 

http://www.adhereijgers.nl/RomeinseKunstAlsVertelling/jezus.JPG

 

ONDERWERP: Leven van Christus (15e eeuwse kunstenaars) in de Sixtijnse Kapel (Vaticaan)

Let op: dit gaat dus NIET over het plafond van de Sixtijnse kapel!

Gebruik het Nieuwe Testament (en dan een leesbare: https://bijbel.eo.nl/ )

·        C.Fisser: Rome leven met het verleden (2002) p.42-44 [boek]

·        http://mv.vatican.va/3_EN/pages/CSN/CSN_Nord.html  (EN)

·        http://www.wga.hu/tours/sistina/index_b.html  (EN)

·        http://www.statenvertaling.net/kunst/sixtijnse-kapel.html

·        http://en.wikipedia.org/wiki/Sistine_chapel onder Northern Wall

 

http://www.adhereijgers.nl/RomeinseKunstAlsVertelling/sixtijnsplafond.JPG

 

ONDERWERP: Plafond van Sixtijnse Kapel (Vaticaan) door Michelangelo

Dit onderwerp gaat niet over de wand met het Laatste Oordeel! Gebruik het het eerste boek Genesis van de bijbel (en dan een leesbare: https://bijbel.eo.nl/ )

·        C.Fisser: Rome leven met het verleden (2002) p.92-100 [boek]

·        E.Battisti: De Sixtijnse Kapel (1989) [boek]

·        http://en.wikipedia.org/wiki/Sistine_Chapel_ceiling (EN)

·        http://www.statenvertaling.net/kunst/sixtijnse-kapel.html

 

http://www.adhereijgers.nl/RomeinseKunstAlsVertelling/oordeel.JPG

 

ONDERWERP: Het Laatste Oordeel (Michelangelo) in de Sixtijnse Kapel (Vaticaan)

Let op: dit gaat dus NIET over het plafond van de Sixtijnse kapel!

·        C.Fisser: Rome leven met het verleden (2002) p.97-99 [boek]

·        E.Battisti: De Sixtijnse Kapel (1989) p.68-75 [boek]

·        http://mv.vatican.va/3_EN/pages/x-Schede/CSNs/CSNs_G_Giud.html (EN)

·        http://www.wga.hu/tours/sistina/index_d.html  (EN)

 

http://www.adhereijgers.nl/RomeinseKunstAlsVertelling/segnatura.JPG

 

ONDERWERP: Stanza della Segnatura van Rafael (Vaticaan)

Bepaal één boodschap voor de gehele ruimte, inclusief plafond. Daarbij kun je lang niet ieder detail behandelen!

·        C.Fisser: Rome leven met het verleden (2002) p.87-91 [boek]; je mag afwijken van de interpretatie die Fisser van deze zaal geeft!

·        http://en.wikipedia.org/wiki/Raphael_Rooms Zoek de juiste kamer en klik zo nodig door

·        http://www.wga.hu/frames-e.html?/html/r/raphael/4stanze/  (EN)

 

ONDERWERP: Klassieke verhalen in Villa Farnesina door Rafael e.a.

Besteed aandacht aan de Loggia van Amor en Psyche en de kamer over Alexander.

·        C.Fisser: Rome leven met het verleden (2002) p.111-125

·        http://www.hort.purdue.edu/newcrop/udine/list.html  (EN) goede plaatjes en overzicht van alle plantjes!

·        http://www.hausarbeiten.de/faecher/hausarbeit/arc/24509.html  (DU)

·        Apuleius : De gouden ezel/Metamorfosen, vertaald door V.Hunink (2003) p.82-119

·        G.Malafarina: The Villa Farnesina in Rome (2003)

 

 

ONDERWERP: Viering (koepel, pijlers daaronder, altaar, baldakijn) van St.Pieter door Michelangelo, Bernini e.a.

·        C.Fisser: Rome leven met het verleden (2002) p.71-81 [boek]

·        http://www.stpetersbasilica.info/   (EN)

ONDERWERP: Plafond van kerk Sant’ Ignazio door Pozzo

Beperk je niet tot het plafond boven het schip, maar betrek ook de plafonds meer achter in de kerk in je verhaal.

·        C.Fisser: Rome leven met het verleden (2002) p.71-81 [boek]

·        (scan van) boekje Church St.Ignatius of Loyola Rome (1991) (EN) met name bijschriften bij plaatjes

·        http://www.digischool.nl/ckv2/ckv3/kunstentechniek1/gesu/ignatio.htm  (NL)

·        http://www.giovannirinaldi.it/page/rome/santignazio/  (IT) plaatjes

·        http://www.digischool.nl/ckv2/ckv3/kunstentechniek1/gesu/casa/andrea_pozzo.htm   (NL) over de technieken die de schilder gebruikte, niet over iconografie

Trevi

 

ONDERWERP: Trevifontein (Fontana di Trevi)

Besteed in ieder geval ook aandacht aan de voorstellingen in reliëf.

·        Iedere reisgids over Rome: zie lijstje bovenaan, met name Hintzen-Bohlen en Verhuycks

·        http://romeartlover.tripod.com/Vasi104.html (EN)

·        http://www.trevifountain.net/ (EN)

·        http://www.aviewoncities.com/rome/trevi.htm (EN)

·        http://kunst-en-cultuur.infonu.nl/kunst/15870-de-symboliek-van-de-trevi-fontein-in-rome.html

 

http://www.adhereijgers.nl/RomeinseKunstAlsVertelling/vittoriano.JPG

ONDERWERP: Monument voor Victor Em(m)anuel 

Je werkstuk mag een flinke component Italiaanse geschiedenis van de 19e eeuw bevatten, toen Italië één land werd. De belangrijkste bron is in het Italiaans, maar met een Italiaans woordenboek (of een vertaalwebsite) erbij en een beetje gezond verstand kom je heel ver.

·        C.Fisser: Rome leven met het verleden (2002) p.160-162 [boek]

·        http://it.wikipedia.org/wiki/Vittoriano (IT) is nog iets uitgebreider dan https://en.wikipedia.org/wiki/Victor_Emmanuel_II_Monument (EN)

·        https://www.quirinale.it/page/vittoriano (IT)

·        http://www.aviewoncities.com/nl/rome/victoremanueliimonument (NE)

·        een Word-document met goede foto’s van het relief midden op het monument (van andere details zijn elders op internet prima foto’s te vinden)

 

 

BEOORDELINGSFORMULIER ROMEINSE KUNST ALS VERTELLING

 

Namen: .....................................................  Onderwerp: ............................. Datum: ..................

 

beoordelingsaspect

max.score

score

1. kunsthistorische schets

 

 

6

 

2. opdrachtgever

 

 

6

 

3. plaats

 

 

6

 

4. tien iconografische elementen

 

 

 

 

 

 

 

 

 

30

 

 

5. conclusie / boodschap

 

 

7

 

6. mening

3

 

7. bronnen

3

 

8. uiterlijke aspecten van presentatie: verzorgd? duidelijk? opbouw?

 

 

 

 

12

 

9. mondelinge/non verbale aspecten van presentatie: eigen woorden? overtuigend gesproken?

 

 

 

 

12

 

10. op tijd gereed voor presentatie?

-10

 

11. vragen stellen over andere presentaties; 0 tot 3 per vraag afhankelijk van kwaliteit

10

 

12. resultaat van quiz na presentatiereeks; score afhankelijk van ranking

5

 

totaal (cijfer = totaalscore / 10)